Składki ZUS to tylko danina publiczna

    Jeden z ubezpieczonych w ZUS wystąpił o ustalenie prawa do emerytury. Niestety wykazał się przed organem rentowym za małą liczbą okresów składkowych i nieskładkowych. Wyczerpując cały tok instancyjny odwołując się od decyzji ZUSu, postanowił odzyskać wszystkie składki jakie w okresie swojej aktywności zawodowej wpłacał do ZUSu. Uznał, że skoro ZUS odmówił mu przyznania prawa do emerytury, to powinien zwrócić mu kwotę 200 000 zł, jako odprowadzonych, ale osobiście przez ubezpieczonego nie wykorzystanych składek. Wystąpił więc na drogę sądową, której finałem jest wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24.01.2013 r. (Sygn. V CSK 63/12).

   Sąd Najwyższy w całości nie podzielił argumentacji ubezpieczonego. W szczególności stwierdził, że w powyższej sytuacji nie doszło do naruszenia art. 64 Konstytucji (czyli gwarancji ochrony własności i innych praw majątkowych). Powołując się na dotychczasowe orzecznictwo SN wskazał, że składki na ubezpieczenie emerytalne odprowadzane do funduszu nie są prywatną własnością członka funduszu, a pochodzą z podziału przekazywanej Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych składki na to właśnie ubezpieczenie i przeliczone na jednostki rozrachunkowe stanowią podstawę nabywania przez członka funduszu uprawnień cząstkowych do przyszłej emerytury do czasu nabycia prawa do całości środków zgromadzonych na indywidualnym koncie. Zatem składka emerytalna, z uwagi na jej przeznaczenie na tworzenie funduszu emerytalnego, posiada publicznoprawny ubezpieczeniowy charakter, który zachowuje nadal po przekazaniu przez Zakład jej części do funduszu.

   

   Ubezpieczonemu nie przysługiwało roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia (art. 410 KC). przepisy lub instytucje prawa cywilnego mogą być stosowane na gruncie ubezpieczeń społecznych tylko na podstawie wyraźnego przepisu prawa ubezpieczeń społecznych. Autonomiczność i odrębność przepisów prawa ubezpieczeń społecznych wobec przepisów prawa cywilnego sprawia, iż na gruncie stosunków ubezpieczenia społecznego dopuszcza się tylko na zasadzie wyjątku stosowanie wskazanych expressis verbis regulacji cywilistycznych. Według Sądu Najwyższego, żadne nienależnie zapłacone składki z określonego ważnego lub nieważnego stosunku ubezpieczenia nie nabywają charakteru świadczeń nienależnych organowi rentowemu w rozumieniu art. 410 k.c. także dlatego, że wszelkie należności opłacone tytułem składek na ubezpieczenie społeczne podlegają na wniosek ich płatników zwrotowi w terminach określonych w przepisach prawa ubezpieczeń społecznych. 

   

   Tak więc zwrot odprowadzonych składek jest możliwy tylko i wyłącznie na zasadach przewidzianych  w o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W konsekwencji należy zatem przyjąć, że przepis o nienależnym świadczeniu (art. 410 k.c.) nie ma zastosowania do żądania zwrotu nienależnie pobranej – zdaniem powoda – składki na ubezpieczenie emerytalne. 

     Ubezpieczony nie dysponuje samodzielnie odprowadzoną na konto ZUS składką.